Blogs en Χείρων·Chiron » Respublica Litterarum. Introducción á Lingua latina e a súa Literatura

« Expand/Collapse

Respublica Litterarum. Introducción á Lingua latina e a súa Literatura

April 16, 2008
Atopados novos sermóns de Agustín de Hipona
» ‎ Respublica Litterarum. Introducción á Lingua latina e a súa Literatura

Atopados na na Biblioteca Ampoliana da Universidade de Erfurt seis sermóns ata agora descoñecidos de Agustín de Hipona (354-430), un dos máis importantes pensadores do cristianismo e un dos catro Pais da Igrexa Occidental, xunto con Ambrosio de Milán, Xerónimo de Estridón e Gregorio Magno .Os manuscritos permaneceron seiscentos anos sen seren descubertos, entre un feixe de 633 volumes doados en 1412 polo humanista Amplonius Rating de Berka.
O volume onde se atoparon os traballos de Santo Agustín é unha copia manuscrita que data da primeira metade do século XII, probablemente feita en Inglaterra e que contiña un total de 70 prédicas. A Inglaterra deberon chegar dende o Sur de Italia quizá nos séculos IX ou VIII d. C, segundo os investigadores e descubridores do achádego, os doctores Isabella Schiller, da Universidade de Viena, Dorothea Weber e Clemens Weidmann.
Os investigadores atoparon os seis novos sermóns xuntados a outros 20 xa coñecidos como auténticas e asemade, a outros non lexítimas que se recompilarían nun círculo próximo a Santo Agustín e que foron atribuídas ao Doutor da Igrexa.
Tres dos seis manuscritos confróntanse co problema das esmolas. O tema non era menor na súa época, pois se trataba do dubidoso e difícil problema da relación entre a riqueza material e a salvación dos pecadores. Os sermóns vencéllanse a obras habituais na época que tentaban lexitimar esta práctica para obrigar os crentes a manter o seu compromiso coa igrexa, destacando o vínculo entre riqueza material, absolución de pecados e a salvación espiritual.
Segundo deron a coñecer os investigadores, Santo Agustín tamén trata acerca das obrigas dos sacerdotes para coa súa comunidade, das festas en conmemoración de mártires cristiáns como Perpetua e Felicitas, botadas ás feras salvaxes no anfiteatro romano o 7 de marzo do ano 202 durante as celebración do aniversario do emperador Geta. Outro sermón incide nos festexos dedicados ao mártir Cipriano de Cartago (210-258), que para Santo Agustín Agustín xa dexeneraran nunha festa case pagá de borracheiras e excesos.
O que parece máis interesante pola súa descrición é o chamado "quinto sermón de Erfurt" no cal Santo Agustín discute a realidade da resurrección dos mortos e nas que insiste sobre a verdade das profecías bíblicas, algunhas das cales xa se terían cumprido.
Os textos serán publicados proximamente polos investigadores na revista Wiener Studien. Zeitschrift für Klassische Philologie und Patristik und lateinische Tradition
January 28, 2008
Apeles de Éfeso está considerado o máis ...
» ‎ Respublica Litterarum. Introducción á Lingua latina e a súa Literatura

Apeles de Éfeso está considerado o máis famoso pintor de Grecia. A tradición recolle multitude de anécdotas vencelladas coa súa concepción da arte que poden ter certo interese na nosa reflexión sobre a concepción das letras e as artes no mundo grego e romano.Alexandro Magno encargáralle a este pintor un retrato seu, montado a cabalo sobre Bucéfalo. Ao velo tralo seu remate, expresou certo desagrado pola calidade do cadro. Nese momento Bucéfalo relinchou, e Apeles respostoulle ao Macedonio: "Aínda que es un gran rei, o teu cabalo demostra entender máis ca ti de pintura"
“A información non é sinónimo de ...
» ‎ Respublica Litterarum. Introducción á Lingua latina e a súa Literatura

“A información non é sinónimo de coñecemento. A información é só datos, partes dunha totalidade. O coñecemento ten un imperativo moral de mellorar a unión entre o espíritu e o intelecto”.
Ruth Nanda Anshen, filósofa e escritora (1900-2003)
Tomado do espléndido blog www.deakialli.com, de Catuxa Seoane.
January 24, 2008
Segundo de Bacharelato. Unha reflexión de Aristóteles
» ‎ Respublica Litterarum. Introducción á Lingua latina e a súa Literatura

Aristóteles escribe que a calidade dunha obra escrita debía xulgarse do seguinte xeito:"Primeiro, débese mirar se o autor dixo todo o que tiña que dicir; logo, se dixo só o que tiña que dicir, por último se o dixo como tiña que dicilo"Como inicio ás explicacións sobre aspectos moi introductorios de teoría literaria clásica debemos ter moi en conta esta primeira reflexión dun dos autores fundamentais para o achegamento a unha mellor comprensión acerca de cómo estaban constituídos e como funcionaban os sistemas literarios grego e, posteriormente, o latino.
January 23, 2008
The National Latin Exam
» ‎ Respublica Litterarum. Introducción á Lingua latina e a súa Literatura

As fotocopias que repartirei hoxe serán, máis ca nunca, de proba. Velaí tedes, consonte a cadanseu nivel, a envidiable proba do National Latin Exam. Como boa parte do ensino anglosaxón, non é completamente reglado, pero a súa superación se considera fundamental como porta de entrada a algunha das universidades máis prestixiosas de lingua inglesa. Aquí tedes a explicación acerca do seu contido tomada da súa páxina web. Animádesvos a participar o ano que ven??:

General InformationThe National Latin Exam is offered under the joint sponsorship of' the American Classical League and the National Junior Classical League. They are pleased to announce the 2008 ACL/NJCL National Latin Exam. More than 149,000 Latin students from all fifty states participated this year, as did students from thirteen foreign countries, including Australia, Belgium, Canada, China Italy, Japan, New Zealand, Poland, Switzerland, United Kingdom and Zimbabwe. This year for the first time, students from Bulgaria and Mozambique also took the NLE.
The National Association of Secondary School Principals has voted to place the National Latin Exam on the Advisory List of National Contests and Activities for 2008-2009.
ELIGIBILITY: Students who are enrolled in Latin or have completed a Latin course during the current academic year.
EXAMS AVAILABLE: Introduction to Latin, Latin I, Latin II, Latin III-IV Prose, Latin III-IV Poetry, Latin V-VI
FORMAT OF EXAMS: These exams are not based on any specific textbook series.
Latin I, II, III-IV Prose, III-IV Poetry: 40 multiple-choice questions. Categories include grammar, comprehension, mythology, life, history, derivatives, and questions based on a short passage in Latin.
Introduction to Latin Exam: This exam is designed for Latin I students who cover approximately one-half the Latin I syllabus. The format is the same as Latin I, II, III-IV Prose, III-IV Poetry.
Latin V & VI: Latin passages with 40 multiple-choice (questions on comprehension, grammar, historical background, classical literature, and literary devices.
ADMINISTRATION OF EXAMS:Time limit for exams is 45 minutes. The exam must be given to ALL students within the same class period during the SECOND FULL WEEK IN MARCH (March 10-14) by the principal, guidance director, or the principal's designee. The exam is NOT to be seen or given by the Latin teacher involved. A student may enter only the level in which he/she is currently enrolled and may take only ONE exam. There is no provision for individual students to take the exam at another time.Answer sheets must be returned postmarked the same day the exam is given, No separate answer sheets are accepted. The last day the exam may be taken and answer sheets mailed is March 14, 2008. Schools which need to administer exams earlier than March 10-14 should check the appropriate box on the application form. Arrangements may be made upon request for students with special needs.
De novo o participio concertado. Segundo de Bacharelato
» ‎ Respublica Litterarum. Introducción á Lingua latina e a súa Literatura

Durante esta semana e as dúas primeiras sesións da entrante, resolveremos as dúbidas que vaian xurdindo respecto dos temas de literatura latina.Do mesmo xeito, seguiremos a practicar as dificultades aparecidas co recoñecemento dos participios concertados, que vos recordo, teñen simplemente a consideración sintáctica de simples modificadores. Inclúo aquí dous textos de Eutropio que comentaremos na aula na sesión de hoxe e na de mañá.
Nam Sertorius, timens fortunam ceterorum, qui interempti erant, ad bellum commovit Hispanias.
Adversus eum ambo consules missi variam habuere fortunam. Cotta apud Chalcedonem victus ab eo acie, etiam intra oppidum coactus est et obsessus est. Dum Mithridates in obsidione Cyzici commoratur, ipse eum a tergo obsedit fameque consumpsit et multis proeliis vicit, postremo Byzantium, quae nunc Constantinopolis est, fugavit.
January 17, 2008
Os cinco libros de fábulas do liberto ...
» ‎ Respublica Litterarum. Introducción á Lingua latina e a súa Literatura

Os cinco libros de fábulas do liberto Fedro (15 a. C- 50 d. C) son unha boa introducción á traducción da poesía latina, e nos conectan cunha tradición docente moi antiga e que en España tivo os seus máximos espoñentes nos libros de Fábulas que foron durante dous séculos lectura escolar: os de Tomás de Iriarte (1750-1791) e Félix María Samaniego (1750-1845). En calquera caso, lémbrovos as características fundamentais da obra de Fedro: A súa adscripción a un estilo baixo -daí o uso do verso típico da comedia- pero ao mesmo tempo, a moralización clara nos temas e na conclusión do poema. Uns bós exemplos poden ser:

Fame coacta vulpes alta in vinea

uvam appetebat summis saliens viribus.

Quam tangere ut non potuit, discedens ait:

Nondum matura est; nolo acerbam sumere".

Qui facere ea, quae non possunt, verbis elevant,

adscribere hoc debebunt exemplum sibi

Lembro que o ut da liña 3 é unha conxunción subordinada modal, e na súa traducción equivale a "como".
Sinalade ademais os tipos de relativos existentes no texto e analizade tamén cantos participios e de que tipo -o mesmo, xa o aclaro- nos atopamos na fábula.A espléndida versión de Samaniego di:

Es voz común que a más del mediodía,
en ayunas la Zorra iba cazando;
halla una parra, quédase mirando
de la alta vid el fruto que pendía.

Causábala mil ansias y congojas
no alcanzar a las uvas con la garra,
al mostrar a sus dientes la alta parra
negros racimos entre verdes hojas.

Miró, saltó y anduvo en probaduras,
pero vio el imposible ya de fijo.
Entonces fue cuando la Zorra dijo:
«No las quiero comer. No están maduras».

No por eso te muestres impaciente,
si se te frustra, Fabio, algún intento:
aplica bien el cuento,
y di: No están maduras, frescamente.
December 26, 2007
Texto para Primeiro de Bacharelato
» ‎ Respublica Litterarum. Introducción á Lingua latina e a súa Literatura

Magi ab Oriente venerunt. Et intrantes ad domum viderunt puerum cum Maria, matre eius, et illi adoraverunt eum; aperiunt thesaura sua, et dant ei munera: aurum et thus et myrrham.
Mateo 2, 10-11 (adaptado)
Texto para Segundo de Bacharelato
» ‎ Respublica Litterarum. Introducción á Lingua latina e a súa Literatura

Caesar prima luce eos, qui in monte consederant, ex superioribus locis in planitiem descendere iussit. Quod cum sine recusatione fecissent, consurgere iussit et apud eos de lenitate sua querens, omnes milites suos conservavit.
César, Bellum Civile III, 98, 1-2. (Adaptado) Nota: Recórdovos que o relativo tras punto é un relativo ilativo, esto é, un relativo que une dúas accións independentes pero relacionadas pola súa significación. A segunda, soe ser consecuencia ou resultado da primeira. En calquera caso, a relación é moi laxa, como demostra o feito da pausa forte que marca o punto. De aí que á hora da traducción, equivalla a un pronome do tipo is, ea id.
Repaso Segundo Bacharelato. Valores de ut
» ‎ Respublica Litterarum. Introducción á Lingua latina e a súa Literatura

A partícula UT.

Como conxunción con verbos en indicativo ten valor fundamentalmente de subordinada modal.
Ut supra dixit. Como dixo antes.

Con verbos en subxuntivo ten os seguintes valores de significado en traducción:

a) Valor Completivo: É xunto co seguinte, o máis frecuente.

Legatus dixit ut hostes venirent- O legado dixo que viñan os inimigos

b) Valor final:

Legatos misit ut victoriam nuntiarent – Enviou legados para que anunciasen a victoria.

c) Valor Consecutivo: A oración principal sule levar unha serie de adverbios modais como primeiro termo da consecución: ITA, TALIS, TANTUS, SIC, ADEO. A traducción máis axeitada deste valor é : de xeito tal que :
Sol adeo ardet ut herbae sitiant –
El sol arde de xeito tal que as herbas secan

d) Valor concesivo: A oración principal leva el adverbio TAMEN ("sin embargo").
Significa aínda que
Tamen non ero ut venias - Non estarei aínda que veñas.
Primeiro de Bacharelato. A Segunda Conxugación I
» ‎ Respublica Litterarum. Introducción á Lingua latina e a súa Literatura

Observade os tempos do tema de presente da segunda conxugación e comparádeos cos da primeira conxugación. Qué similitudes observades? Cal é a característica definitoria, por tanto, da segunda conxugación?
Segunda conxugación.- Tema en ē:
Esquema enunciativo:
debeo - debes - debere - debui - debitumRealizade o esquema enunciativo dos verbos:moneodeleoterreo
Tema de presentePresente de indicativo:monĕo monēmus mones monētis
monet monent
Pretérito imperfecto de indicativomonēbam monebāmus
monēbas monebātis
monēbat monēbant
Futuro imperfecto de indicativomonēbo monebĭmus monēbis monebĭtis
monēbit monēbunt
Presente de subxuntivomonĕam moneāmus
monĕas moneātis
monĕat monĕant
Pretérito Imperfecto de subxuntivomonērem monerēmus
monēres monerētis
monēret monērent
December 18, 2007
O material traballado estas catro semanas e ...
» ‎ Respublica Litterarum. Introducción á Lingua latina e a súa Literatura

O material traballado estas catro semanas e as respectivas unidades didácticas están a vosa disposición correspondemente preparados en diverso material informático e librario na aula do departamento, e polo momento, non se porán no blog. De todos os xeitos, irase colocando diverso material complementario tanto de reforzo como de ampliación e desenvolvemento aquí e na páxina web do Departamento de Latín co fin de reforzar os contidos traballados na primeira avaliación e preparar axeitadamente a segunda.
November 20, 2007
Textos latinos 2º Bacharelato
» ‎ Respublica Litterarum. Introducción á Lingua latina e a súa Literatura

Hac re nuntiata, Germani legatos ad eum mittunt. Percepta oratione eorum, Caesar obsides venire imperat. Iis adductis, iudices aliquis civitatibus Germaniae dat.

Postridie equites ad Caesarem venerunt, qui nuntiaverunt ea: superiore nocte, maxima coorta tempestate, prope omnes naves adflictae atque in litora eiectae sunt.

Podes deixar a traducción no apartado de comentarios, ou enviala ao mail. Aínda que son de César, están adaptados ao que estamos traballando en clase, así que son sinxelos. O primeiro texto trata sobre o envío de embaixadores xermanos para solicitar a liberación de reféns por César. O segundo, un desastre naval que sufriron as tropas do propio César. A maior dificultade gramatical do primeiro texto radica na identificación correcta das construccións de Ablativo Absoluto e da oración de infinitivo. No segundo, na oración de relativo, a construcción de Ablativo Absoluto e as diferentes formas en voz pasiva.
October 23, 2007
Frases para 2º Bacharelato.
» ‎ Respublica Litterarum. Introducción á Lingua latina e a súa Literatura

Podedes facer estas oracións, e os exercicios de ablativo absoluto, xunto coa análise sintáctica de todo, na sesión de mañá mércores día 24 e xoves 25. As traduccións e dúbidas podédesmas enviar por mail Recórdovos que as oracións con cum + verbo en subxuntivo son subordinadas temporais.

His rebus cognitis, Senatus Pompeium ex Asia revocavit.

Cum Capuam venisset, Pompeius nuntios ad Spartacum misit.

Cum de condicionibus deditionis inter illos non convenissent, ad castra se receperunt.

Proelio commisso, victus Spartacus a romanis captus est et in crucem positus est.
October 16, 2007
Robin Lane Fox
» ‎ Respublica Litterarum. Introducción á Lingua latina e a súa Literatura

O historiador e profesor da Universidade de Oxford Robin Lane Fox está a acadar un gran éxito de lectores co seu seu último libro, que xa podedes atopar na nosa Biblioteca: Fox, Robin Lane(2007): El Mundo Clásico. La Epopeya de Grecia y Roma. Barcelona, Crítica. ISBN: 978-84-8432-898-8840.
O profesor Fox concedeu unha entrevista a elperiodico.com o 26 de xullo de 2007. Reproducímola aquí:

P.- Su libro se ha convertido en un superventas en su país. ¿Cómo explica que las vidas de hombres de hace 2.500 años hoy interesen?

R.-Porque aquellos griegos valoraban la libertad y la justicia como nosotros. Inventaron la política, la filosofía, el teatro, las matemáticas, la arquitectura y las carreras de caballos que hoy conocemos. Es cierto, durante algunas semanas mi libro se vendió en Reino Unido más que la biografía de Wayne Rooney, el futbolista. Increíble ¿verdad? Quizá es porque la gente sigue preguntándose: ¿qué tuvo de particular aquel periodo para que se descubriera todo lo que se descubrió?

P.-¿Ha encontrado la respuesta?

R.- Sí: porque aquellos hombres no estaban dominados por sacerdotes ni reyes. Grecia, el mundo clásico, surgió porque allí no había curas. El primer pensamiento libre solo podía nacer en sociedades libres. A los reyes y los curas no les gusta la filosofía, la ven peligrosa. Las sociedades posteriores, regidas por la religión o las monarquías, se dedicaron a construir palacios con los descubrimientos de las sociedades libres.¿Por qué este estallido ocurrió entonces y no antes ni después?Grecia surgió en el límite geográfico e histórico de varias civilizaciones, pero ellos, en vez de preguntarse cómo y cuándo, se preguntaron por qué. Es una pregunta diferente que genera una sociedad diferente. Su arquitectura, por ejemplo, está inspirada en la egipcia, pero es menos monumental, más próxima a la dimensión humana. En Grecia lo humano era la medida de todo, esa fue la clave. Hasta su visión de los dioses era humana. Solo hay que ver cómo los esculpieron.

P.- ¿No es sorprendente que tras tantos siglos de descubrimientos sigamos usando los mismos patrones de belleza, democracia o pensamiento lógico?

R.- Disculpe, lo de ahora no es democracia. Hoy vivimos manipulados por gobernantes que esconden la verdad y solo votamos una vez cada cuatro años. En Atenas, el Estado era la gente. Aquellos hombres fueron los más poderosos de la historia porque ellos mismos ejercían el poder y decidían las reglas de la moral. Allí las cosas se cuestionaban, había debate. Ahora vivimos gobernados por la tele y somos apolíticos y perezosos, aunque tenemos más dinero y mejores casas que nunca.

P.-Pero existía la esclavitud.

R.-Aquella época tuvo sus zonas oscuras. Existía la esclavitud y las mujeres se limitaban a parir y cuidar a los bebés. De hecho, el canon del deseo sexual estaba orientado solo hacia los hombres, incluido el deseo homosexual, pero no hacia las mujeres. La cuestión es: ¿era necesaria la esclavitud para que los hombres libres alcanzaran aquellas cotas de libertad y desarrollo? Algunos historiadores piensan que en un mundo con tan poca tecnología la esclavitud era necesaria para mantener el sistema. Yo no lo sé. Lo cierto es que los esclavos fueron el contrapeso que dio carta de libertad y derechos a los hombres libres, aunque aquellos pasaran por simples objetos que se compraban y vendían como hoy hacemos con un coche.

P.-La idea de la esclavitud choca con una civilización que afirma que el hombre es la medida de todo.

R.-Pero es que en esa época no existían los derechos humanos tal y como hoy los conocemos. En aquella época se creía, sencillamente, que los esclavos nacían inferiores. Pero esto no solo lo pensaban los griegos. El cristianismo tampoco dijo nada en un primer momento sobre la esclavitud, porque para ellos la única libertad verdadera es la que alcanzaba el espíritu en el cielo.

P.-¿Qué haría si pudiera viajar a aquella época?

R.-Quisiera ser Heródoto, tener su curiosidad, su limpieza en la mirada, su falta de prejuicios, su afán por saber, su inteligencia pura. Sé que no podría, porque soy un triste hombre moderno, vivo en un mundo de retórica, debo esconder mis prejuicios, conozco la vergüenza, no puedo mostrarme como soy.¿Qué diría Heródoto de nuestro mundo?Estaría sorprendido por los automatismos, diría que están guiados por los dioses. Diría que estamos muy gordos. ¡Comemos tres veces al día, increíble! No entendería que nuestros templos sean tan grandes y estén vacíos. Ni que los líderes que nos gobiernan nos hablen sin estar presentes. No entendería por qué hay quien explota bombas. Creería que los americanos son bárbaros, porque no tienen sentido de la proporción en sus construcciones.

[www.elperiodico.com] [Consulta: 07/08/07]
October 10, 2007
NOTA IMPORTANTE
» ‎ Respublica Litterarum. Introducción á Lingua latina e a súa Literatura

Na web do Instituto, dentro da páxina do Departamento de Latín, están á vosa disposición materiais de gramática e textos para traducción, necesarios para as tarefas de aula.
October 09, 2007
Polites
» ‎ Respublica Litterarum. Introducción á Lingua latina e a súa Literatura

Outro cadro neoclásico, de Hyppolite Flandrin, "Polites, fillo de Príamo, contemplando os movementos dos gregos" (1834) Musée d'Art Moderne, Saint-Étienne.
A conxunción entre a forma contida da poder do rapaz e a fiereza da súa mirada (inútil por tan mozo como é) fan deste cadro unha obra excelente. Entre as tarefas que trataremos nas próximas sesións estará o estudo das relacións entre esta obra e o fragmento que sobre a morte de Polites describe Virxilio na Eneida. Partiremos do contraste entre os momentos que escollen pintor e poeta para definir o personaxe. Analizaremos qué contidos semánticos se engaden ao cadro de Flandrin e a relación de base que o texto latino desenvolve para o pintor. Ao mesmo tempo, deberedes buscar as pasaxes de Homero onde se menciona a este personaxe, e poñelas en relación tanto co texto de Virxilio como co propio Flandrin. ¿Pódese percibir tamén algunha posible influencia de David?

Ecce autem elapsus Pyrrhi de caede Polites,unus natorum Priami, per tela, per hostisporticibus longis fugit, et vacua atria lustratsaucius: illum ardens infesto volnere Pyrrhusinsequitur, iam iamque manu tenet et premit hasta.Ut tandem ante oculos evasit et ora parentum,concidit,ac multo vitam cum sanguine fudit.Virxilio, Eneida, II, 526 e ss.

Polites, un dos fillos de Príamo, tenta escapar da matanza de Pirro. Recorre fuxindo os longos pórticos, entre lanzas e inimigos. Cruza velozmente as habitacións desertas. Pirro segueo e acósao cada vez máis preto, como lume ardente, mentras apreta a lanza na man. Malferido logrou, por fin, chegar ante o ollar e os rostros dos seus pais, e rematoulle por fuxir en tanto sangue a vida.
Jacques Louis David
» ‎ Respublica Litterarum. Introducción á Lingua latina e a súa Literatura

Falamos hoxe en clase da Monarquía romana, e aludimos á lenda dos Horacios e os Curiacios. Esta historia ten algunhas manifestacións artísticas necesarias de coñecer e relacionar, en particular o cadro titulado "O Xuramento dos Horacios", de Jacques Louis David..

Algúns dos seus cadros están entre os meus favoritos. David oi un dos principais retratistas da Revolución e do Imperio Napoleónico, e soubo combinar a mestría artística cunha profunda capacidade simbólica nas súas obras. O periodo anterior á Revolución e o propio momento revolucionario fixeron que moitos cidadáns ollaran ao pasado grego e romano buscando algunha xustificación ao seu levantamento contra a monarquía. Atopárono na Historia de Roma. Tamén aí se atoparon numerosas anécdotas que servirían para exemplarizar o abano de ideas que o novo réxime buscaba engrandecer, entre eles, o dos ideais comunitarios en beneficio dos persoais, como mostra o cadro do Xuramento dos Horacios (1784). Ao mesmo tempo, a súa riqueza significativa se percibe en moitos aspectos, entre outros, no hieratismo heroico dos tres irmáns e do pai, que se opoñen, como dous muros, á tristeza das súas irmás -unha das cales, por ende, comprometida cun dos seus opoñentes-.

O rapto das Sabinas pode lerse, en cambio, como un símbolo de reconciliación nacional.

O salvaxismo da loita que reflicten ás lanzas traseiras queda subliñado pola escea das cinco sabinas que separan aos dous guerreiros en primeiro plano e tentan ao mesmo tempo protexer inútilmente aos nenos. O cadro está cheo de brutalidade abigarrada. A figura ergueita do soldado romano, co seu escudo redondo, ofrece tamén contraste coa desprotección aparente do sabino da esquerda. Os desnudos masculinos foron moi criticados na época, porque ofrecían pouca verosimilitude aos espectadores. A mesma pouca verosimilitude que os rostros de época, con esas enormes e aristocráticas patillas, e as túnicas de seda das mulleres sabinas, un gorro frixio típico da revolución na beira dereita do cadro, na punta dunha lanza, ou cadanseu adolescente espido nas esquinas do cadro. David non buscaba ofrecer tanto un estudio anatómico -él mesmo dicía que iso xa o fixera mellor no cadro dos Horacios- canto unha reflexión sobre a necesidade da guerra entendida como construcción para a comunidade. De non parar a brutalidade, non haberá nenos aos que protexer e alimentar. Non haberá futuro. Non haberá pobo.

O meu cadro favorito non ten aparentemente nada que ver co mundo antigo, e ao mesmo tempo está vinculado a él. Napoleón non só se metamorfosea nunha especie de Alexandre Magno, senón que a súa fazaña enlaza coas de grandes conquistadores militares da Antigüidade e da Idade Media: Aníbal e Carlomagno. Curiosamente, o título de Imp. que se ve na rocha, e que alude a Carlomagno, pode considerarse unha especie de profecía épica que se cumplirá coa coroación de Napoleón como Emperador o 2 de decembro de 1804. Faltaban aínda 8 anos para iso cando David pinta o cadro. De aí que a conexión simbólica con Grecia e Roma sexa fundamental para entender moitos dos significados que o pintor buscou darlle a este retrato ecuestre do Primeiro Cónsul. Por encima de todo, heroi.
Napoleón negouse a posar. Non podía perder o tempo desa maneira. En realidade, ambos tiñan a idea da capacidade que podía posuír aquela pintura para crear todo un símbolo que o trascendera.Cando David lle pediu que se tomase unhas horas para posar ante él, Napoleón respostoulle:
"Poser ? à quoi bon ? croyez-vous que les grands hommes de l'Antiquité dont nous avons les images aient posé ?— Mais citoyen premier consul je vous peins pour votre siècle, pour des hommes qui vous ont vu, qui vous connaissent, ils voudront vous trouver ressemblant.— Ressemblant ? Ce n'est pas l'exactitude des traits, un petit pois sur le nez qui font la ressemblance. C'est le caractère de la physionomie ce qui l'anime qu'il faut peindre. […] Personne ne s'informe si les portraits des grands hommes sont ressemblants, il suffit que leur génie y vive"

“¿Posar? ¿Para qué? ¿Creeis acaso que los grandes hombres de la Antigüedad de los que tenemos imágenes han posado? -Pero Ciudadano Primer Cónsul, os pinto para vuestro siglo, para los hombres que os han visto, que os conocen, ellos querrán encontrar alguna semejanza...-¿Semejanza? No es la exactitud de los rasgos, una pequeña verruga en la nariz lo que da la semejanza; es el carácter el que dicta lo que debe pintarse... Nadie sabe si los retratos de los grandes hombres se les parecen, basta que su espíritu viva allí”
October 04, 2007
Marco Aurelio
» ‎ Respublica Litterarum. Introducción á Lingua latina e a súa Literatura

Este blog conta, case como talismán, coa fotografía da estatua ecuestre de Marco Aurelio, a única que se conservou intacta da Antigüidade, porque durante a Idade Media se pensou que retrataba non a este emperador, senón a Constantino, o autor do Edicto de Milán, co que remataron as persecucións contra os cristianos. Atópase no Museo Capitolino. Orixinalmente estaba na praza do Campidoglio, que deseñou Miguel Anxo, pero o estado de deterioro que mostraba fixo que se deixase nese lugar unha réplica exacta. A estatua estaba totalmente recuberta de ouro. Apenas quedan unhas pingas. Di unha tradición que Roma desaparecerá de todo o día que a estatua de Marco Aurelio quede sen nada dese ouro. Marco Aurelio foi tamén un importante filósofo estoico, e un excelente escritor.Un dos meus textos clásicos favoritos é precisamente o libro primeiro das súas Meditacións. Están, por certo, escritas en grego. O libro comeza dicindo:"Do meu avó Vero, o carácter bondadoso e a impasibilidade." Vai pasando revista a todas as características da súa familia e amigos, que el concibe como propias e dignas de imitación ou de respecto. Ao facelo, presenta tamén un retrato de cada un deles a partir da perspectiva da súa propia idade. Tiña máis de cincuenta anos cando escríbiu o diario, e remátao cunha especie de agradecemento aos deuses por todas as persoas que dalgunha ou doutra maneira, fixeron del o que foi.

"Pois todo isto require o socorro dos deuses e da Fortuna"

O colofón deste libro sinala "Entre os Cuados, á beira do Gran."

O Gran é un dos afluentes do Danubio, que pasa polo que hoxe son os bosques do Sul de Bohemia. Marco Aurelio escribía estas páxinas en medio dunha durísima campaña militar, en campamentos móbiles entre o inverno e os estertores dunha peste que desde o 166 estaba a dañar ao Imperio. Os cinco primeiros anos do seu reinado pasáraos en Asia, combatendo contra partos e armenios. O resto, ata a súa morte, en Centroeuropa, entre campaña e campaña contra as tribus xermanas. Alí, en medio dun campamento perdido entre as marxes dun río, ese home tivo obxectividade dabondo como para reflexionar sobre a súa vida e as vidas de quen o rodearon algunha vez. Tendo en conta as circunstancias en que redactou unhas simples notas dirixidas a el mesmo, asombra a lucidez que transmiten. A escritura como capacidade para entenderse mellor e ao final, para sobrevivirse sen pretendelo: foi o azar o que fixo que as súas palabras se cargasen de sentido nun único manuscrito que sobreviviu ata o ano 900 e que un erudito bizantino, Aretas, encargou copiar, e que volveu perderse. Así lle pasou tamén a copia deste, e de novo á copia da copia, ata a edición suíza do século XVI. A escrita de Marco Aurelio mostra, en certo sentido, que o azar ten sempre a última palabra. Deíxovos con algunhas reflexións de Marco Aurelio:

"Qué rápidamente desaparece todo: en el mundo, los propios cuerpos; en el tiempo, los recuerdos de ellos. Cómo son todas las cosas sensibles, y sobre todo las que seducen por el placer o asustan por el dolor. Qué es el morir, que si uno observa eso sólo y deshace a través del análisis los fantasmas surgidos en torno al morir, ya no considerará que ello sea otra cosa que un hecho natural. Y si alguien teme un hecho natural, es un niño."

"Mira dentro: que ninguna cosa te pase desapercibida, ni su cualidad propia, ni su valor"

"El arte de vivir es más semejante a la lucha que a la danza, por el hecho de que hay que mantenerse inamovible y preparado para lo que nos pueda venir encima y nos sea desconocido."

“El tiempo de la vida humana es un punto; su sustancia, fluida; su sensación, oscura; la unión de todo el cuerpo, corruptible; su alma, vagabunda; su azar, inexplorable; su fama, indiscernible. Para decirlo de una vez: todo lo del cuerpo es un río; lo del alma, sueño y vapor; la vida, una guerra y un exilio, y la fama póstuma, olvido. ¿Qué es lo que nos puede salvar? Sólo y únicamente la filosofía"
Natalis Dies
» ‎ Respublica Litterarum. Introducción á Lingua latina e a súa Literatura

Hodie, ante diem quartum Nonas Octobres, Ieiunium Cereris, Ludi Divi Augusti et Fortunae Reducis, discipulae secundi Baccalaureati A. natalis dies est. Feliciter, tu, septemdecim annos nata!
Para 2º Bach. Imparisílabos que non o son
» ‎ Respublica Litterarum. Introducción á Lingua latina e a súa Literatura

Esta mañá comentei de pasada a existencia dun número de sustantivos da terceira que, pese a ser imparisílabos, en realidade se declinan como parisílabos. Algunhas gramáticas tradicionais os denominan “falsos imparisílabos”. En realidade estes sustantivos experimentaron unha evolución fonética no seu nominativo, que provocou a desaparición da vogal i e con ela, dunha sílaba. Presentan, por tanto, doble consoante no nominativo singular. Un exemplo sería: pons, pont-is, cuxo nominativo pons pont(i)s. Xen. pl: pontium.
October 03, 2007
Pronunciación do latín
» ‎ Respublica Litterarum. Introducción á Lingua latina e a súa Literatura

Por suposto, a pronunciación clásica do latín é aproximativa. Coñécese como "pronuntiatio restituta", e cobra importancia sobre todo a partir do século XX, por profesores como Marouzeau, Allen, ou e sobre todo, polos Congresos de Latín Vivo, como o celebrado en Avignon en 1956. Curiosamente, durante o século XX, a partir de Pío X, tamén se institucionaliza a "pronuntiatio ecclesiastica" ou romana, a oficial do Vaticano, que non deixa de ser, como xa sinalei na clase, unha variante da pronunciación italianizante do latín clásico.

Os primeiros en plantexar seriamente o problema da pronunciación do latín foron, obviamente, os humanistas, non só polo desexo de unificar as diversas formas existentes co acento e fonética dos idiomas nacionais, senón tamén por contraposición co grego clásico. Querían saber cal era a forma correcta de pronunciar ambas linguas. Cando a partir de 1453, trala caída de Constantinopla, empezaron a chegar a Italia intelectuais e profesores bizantinos, e con eles o coñecemento do grego, a disquisición sobre a pronunciación clásica do latín e do grego, foise convertindo nun tema importante e cada vez máis debatido entre os círculos cultos. Naceron así traballos tan importantes como os de Erasmo de Rotterdam (1469-1536) , Dialogus de recta Latini Graecique sermonis pronuntiatione (Basilea, 1528). Erasmo defendía a curiosa teoría de que a culpa da corrupción da pronunciación do latín e o grego a tiñan as persoas con defectos de pronunciación, e sobre todo, as criadas e nodrizas, que lles falaban mal aos nenos e estes aprendían o negativo, quedábanse con él, e ao pasar séculos e séculos, as linguas quedaban modificadas por desfeita... De todos os xeitos, e pese ás críticas, sobre todo respecto da pronunciación do grego -a que hoxe se ensina aquí e que é posta en dúbida por unha parte da comunidade científica-, Erasmo usou con gran pericia os datos que os autores antigos aportaban.Tamén escribiu sobre o tema, cinguíndose ao latín, o filólogo Charles Estienne (1504-1564), na súa De recta Latini sermonis pronuntiatione (París, 1538), así como Xusto Lipsio, máis tarde, Dialogus de recta pronuntiatione Latinae Linguae, (Leiden, 1589). O éxito o obtivo, sen embargo, Pierre de la Ramée, Petrus Ramus, con sus Scholae Grammaticae Libri II (París, 1559). Xa vimos na aula a proposta de Ramus.

As letras que levan o seu nome non as inventou él, por suposto. O emperador Claudio xa propuxera un grafema concreto para marcar a u consoántica, pero tivo tan pouco éxito como outras reformas súas. A j procede dunha evolución dun grafema latino variante da i, a i longa, que en textos imperiais marcaba a variante consonántica de la i, aparte de servir máis usualmente para marcar a vogal longa. De feito, o mesmo Elio Antonio de Nebrija (1444-1522) , en obras como Introductiones Latinae (1481) e na súa gramática de 1492, foi consciente da utilidade de marcar diferenciadamente a i e a u vogálicas e consoánticas, e como él, estudiosos como G. G. Trissino (1478-1550) na súa Epistola de le lettere nuovamente aggiunte ne la lingua italiana (1524), onde propuña usar letras do alfabeto grego para marcar as variantes consoánticas da u e i latinas. A victoria de Petrus Ramus debeuse, sobre todo, a aceptación que tivo a súa proposta entre os impresores holandeses, que acostumaron pronto a usar estes tipos simples para marcar as variantes da i e a u. Así de sinxelo. Petrus Ramus morreu o 24 de agosto de 1572 vítima da intolerancia relixiosa da noite de San Bartolomé, cando os protestantes franceses foron masacrados polos católicos dirixidos polo duque de Guisa. A súa vida fora un ir e vir por Francia, Alemania e Suíza, refuxiado por motivos relixiosos e ideolóxicos. É curioso que o primeiro dos humanistas citados, Erasmo, fora un dos maiores paladíns da tolerancia dentro deste tempo de guerras e persecucións. Mesmo a respecto da pronunciación do latín, Erasmo dicía que había que respetar as costumes adquiridas e non obligar demasiado a modificalas. En certo sentido, unha aplicación práctica e bastante nimia do ideal de vida da tolerancia aplicado ata as cousas máis pequenas. Véxase Kamen, H. (1987): Nacimiento y desarrollo de la tolerancia en la Europa Moderna. Madrid, Alianza Ed. Sobre Petrus Ramus: Graves, Frank Pierrepont (1912): Peter Ramus and the Educational Reformation of the Sixteenth Century. London, Macmillan; Hooykaas, H. (1958): Humanisme, science et réforme. Pierre de la Ramée (1515-1572). Leiden, Brill; Ong, Walter J. (1958): Ramus, Method, and the Decay of Dialogue: From the Art of Discourse to the Art of Reason. Boston, Harvard University Press; reissued with a new foreword by Adrian Johns, University of Chicago Press, 2004; Sharratt, P. (1972): "The Present State of Studies on Ramus" Studi francesi 47–48, 201–213; (1987): "Recent work on Peter Ramus (1970–1986)" Rhetorica 5, 7–58.
Texto de traballo inicial
» ‎ Respublica Litterarum. Introducción á Lingua latina e a súa Literatura

Durante os próximos días, repasaremos os principais fenómenos da gramática latina, e iremos traducindo este texto, unha adaptación do relato de Tito Livio sobre as orixes lexendarias de Roma. Comezaremos lembrando á chegada de Eneas ao Lacio:Nota bene: Os alumnos de Primeiro poden practicar con este texto a lectura e pronunciación do latín.
Flagrata Troia tota, Iuppiter pium Aeneam monuit: "-Salutem quaere, fuge, et Penates Troiae in alienas terras porta". Aeneas imperio Iovis paruit et suos deosque Penates in naves imposuit. Venti ad insulam Delum naves gesserunt, ubi deus Apollo semper cultus erat pie. Aeneas enim consulere potuit deum. Aeneas tremens hanc vocem Apollinis audivit: "Necesse vobis est navigare in Italiam ibique novas sedes quaerere. Multos labores vobis Iuno Dea imponet, sed Venus, mater tua, numquam vos deseret. Troiani, ita confirmati, rursus mare petierunt. Post longos errores pervenerunt in Italiam. Prima castra in Latio posita sunt. Ibi regnabat Latinus et incolebant Latini. Latinus rex cum armatis concurrit. Instructis exercitibus, priusquam signa proelii darent, Latinus Aeneam vocavit ad conloquium. Latinus Aeneam rogavit: "-unde venitis?, cur domo discessistis?, cur Latium quaesivistis?" Aeneas Latinum non celavit originem divinam atque fugam suam ex Troia incensa. Latinus ab Aenea captus est non armis sed nobili genere et animi magnitudine. Itaque pacem atque amicitiam compararunt. Aeneas apud Latinum fuit in hospitio. Lavinia, filia Latini, data est Aeneae in matrimonium. Troiani oppidum condunt; Aeneas oppidum novum Lavinium appellat. Lavinia, ante adventum Aeneae, Turno desponsa erat. Turnus, iratus, Aeneae Latinoque bellum gessit. Turnus ab Aenea victus est. Post mortem Aeneae, filius eius Ascanius novam urbem sub Albano monte condidit. Nova urbs appellata est Alba Longa. Ascanii progenies multos annos in Alba regnavit.
Unha explicación ao título.
» ‎ Respublica Litterarum. Introducción á Lingua latina e a súa Literatura

Este blog pretende ser unha axuda tanto para os que empezades a estudar por primeira vez a lingua latina e a súa literatura, como para as que abordades o segundo ano desta materia. O seu título pretende ser unha mínima e particular homenaxe a unha concepción do intelectual que, aínda que con orixes no mundo clásico, tivo a súa máxima difusión dende o Humanismo renacentista ata a Ilustración. De feito, "República das Letras", era o nome dunha revista que a finais do XVII fundou o filósofo Pierre Bayle (1647-1706) para facer públicos os diversos avances científicos, literarios e culturais europeos. Todos estes homes manifestaban desta maneira o sentemento de pertencer a unha clase que estaba por riba de países e ideoloxías, onde a formación literaria e a cultura en sentido amplo eran os valores de referencia que definían aos seus membros. E nese sentido, o latín e a cultura que transmitía, eran, en boa medida, as ferramentas fundamentais de comunicación desta República. Esa concepción do intelectual segue a estar vixente na actualidade. Convive con outras, por suposto, pero tamén é verdade que nestes momentos de reflexións sobre a globalización e a multiculturalidade, pode ser interesante botar unha ollada aos referentes que tentaron sentar ás bases para definir non só o que somos, senón o que debemos tender a ser, a partir dun dos elementos de maior dignidade para o ser humano: a cultura. Unha parte interesante da historia cultural europea está en latín, e en latín se escribiron obras fundamentais para entendermos a nosa identidade intelectual. De aí, entre outros aspectos, a importancia de coñecer ben a súa lingua e a cultura que nos mostra. Unha cultura apoiada nunha estructura política que no seu periodo de máxima expansión, aló polo ano cento cincuenta despois de Cristo, chegou a extenderse sobre o equivalente a 47 países actuais do eixo mediterráneo. Iremos empezando a coñecer as principais características desta civilización, ou a profundizar nelas durante este curso.

← Gygès Novela Histórica y Mundo Cl&aa... →

Aquí tienes las intrucciones para añadir a tu blog el botón de adhesión a Χείρων·Chiron.

Blogs en Χείρων·Chiron » Respublica Litterarum. Introducción á Lingua latina e a súa Literatura

Feeds

Respublica Litterarum. Introducción á Lingua latina e a súa Literatura